Quy tắc sút Penalty không chỉ là việc đặt bóng lên chấm 11m và sút, nó là cả một cuộc đấu trí, một màn kịch cân não mà ở đó, công nghệ VAR, áp lực ngàn cân và những tiểu xảo của cầu thủ lẫn thủ môn hòa quyện vào nhau. Rất nhiều anh em tranh cãi nảy lửa chỉ vì một tình huống thủ môn “nhảy chân sáo” hay một cầu thủ chạy đà ngập ngừng. Bài viết này sẽ mổ xẻ tất cả những luật lệ, cả chính thức lẫn “luật rừng”, để bạn có thể tự tin “gáy” trong mọi cuộc tranh luận.
Quy tắc sút Penalty cơ bản – Nền tảng của mọi cuộc tranh cãi
Đây là những điều cơ bản nhất mà LĐBĐ Thế giới (FIFA) đã quy định. Tưởng như ai cũng biết, nhưng chính những điều nhỏ nhặt này lại là nguồn cơn của vô số quyết định gây tranh cãi, đặc biệt là ở V-League.
Vị trí đặt bóng và cầu thủ
- Bóng: Phải được đặt cố định trên chấm phạt đền. Không xê dịch, không lăn.
- Người sút: Phải được xác định rõ ràng. Không có chuyện hai ba ông lao vào cùng lúc.
- Các cầu thủ khác: Tất cả phải đứng ngoài vòng cấm, cách chấm phạt đền ít nhất 9.15m (tức là đứng ngoài vạch nửa vòng tròn) và phải ở phía sau quả bóng.
Vai trò của thủ môn trên vạch vôi
Đây là quy định được sửa đổi nhiều nhất trong vài năm gần đây. Luật mới nhất yêu cầu thủ môn phải có ít nhất một phần của một chân chạm hoặc ở phía sau vạch vôi tại thời điểm bóng được đá. Thủ môn được phép di chuyển ngang trên vạch vôi, nhưng không được bước lên phía trước cho đến khi bóng rời chân đối phương.
Tín hiệu từ trọng tài
Không có tiếng còi của trọng tài, mọi cú sút đều không hợp lệ. Cầu thủ phải chờ tín hiệu mới được thực hiện cú đá. Đây là lúc để cả hai bên tập trung và bắt đầu cuộc đấu “mind game” của mình.
Cú sút phải hướng về phía trước
Bóng phải được đá về phía trước. Luật không cấm sút giật gót, nhưng cú sút giật gót hợp lệ phải làm bóng di chuyển về phía khung thành đối phương. Tuy nhiên, tình huống này cực kỳ hiếm và gần như không thể thực hiện.
VAR và những tranh cãi bất tận về luật Penalty
Công nghệ Video hỗ trợ trọng tài (VAR) ra đời để mang lại sự công bằng, nhưng chính nó lại tạo ra những cuộc tranh luận mới, đặc biệt là ở những tình huống 11m, nơi một milimet cũng có thể thay đổi kết quả trận đấu.
Thủ môn di chuyển sớm – Lỗi “nhảy chân sáo”
Đây là lỗi mà VAR soi kỹ nhất. Trước đây, trọng tài biên thường bỏ qua những lỗi nhỏ, nhưng giờ thì không. Chỉ cần gót chân của thủ môn nhấc khỏi vạch vôi trước khi bóng được đá, VAR sẽ vào cuộc và cho thực hiện lại nếu bàn thắng không được ghi. Trận chung kết World Cup 2022 giữa Argentina và Pháp là một ví dụ điển hình, nơi thủ thành Emi Martínez liên tục dùng tiểu xảo trên vạch vôi.
Cầu thủ hai đội xâm nhập vòng cấm
Một lỗi cực kỳ phổ biến nhưng thường bị bỏ qua nếu không có VAR.
- Nếu cầu thủ đội tấn công vào sớm và có bàn thắng -> Sút lại.
- Nếu cầu thủ đội phòng ngự vào sớm và không có bàn thắng -> Sút lại.
- Nếu cả hai đội cùng vào sớm -> Sút lại.
Khi nào VAR can thiệp một quả 11m?
VAR chỉ can thiệp vào 4 trường hợp rõ ràng: Bàn thắng, thẻ đỏ trực tiếp, nhận dạng sai cầu thủ, và… Penalty. VAR sẽ kiểm tra xem quyết định thổi phạt đền có “rõ ràng và hiển nhiên” là sai hay không, hoặc trọng tài có bỏ lỡ một lỗi “rõ ràng và hiển nhiên” trong vòng cấm hay không.
Cá nhân tôi thấy, đôi khi VAR làm trận đấu mất đi cảm xúc. Cái khoảnh khắc vỡ òa khi trọng tài chỉ tay vào chấm 11m giờ đây phải chờ đợi vài phút căng thẳng, và nó làm nguội đi cái đầu nóng của tất cả mọi người.
Phân tích kỹ thuật sút phạt đền đỉnh cao
Sút penalty không chỉ là sức mạnh, nó là nghệ thuật, là sự tính toán và cả sự lừa lọc. Các ngôi sao hàng đầu thế giới đều có những “tuyệt chiêu” của riêng mình.
Sút căng vào góc chết
Kiểu sút cổ điển nhưng không bao giờ lỗi thời. Đơn giản là lấy đà, và sút một cú thật căng và hiểm vào một trong hai góc cao của khung thành. Một khi đã sút trúng mục tiêu, gần như không thủ môn nào có thể cản phá. Harry Kane hay Cristiano Ronaldo là những bậc thầy của kỹ thuật này.
Kiểu nhảy chân sáo (Hop-skip technique)
Phong cách này được Jorginho (Arsenal) và Bruno Fernandes (Manchester United) nâng lên tầm nghệ thuật. Cầu thủ sẽ chạy đà, sau đó nhảy lên một nhịp ngay trước khi tiếp xúc bóng. Mục đích là để quan sát phản ứng của thủ môn đến giây cuối cùng rồi mới đưa ra quyết định sút vào góc ngược lại. Rất hiệu quả, nhưng cũng cực kỳ rủi ro nếu bị bắt bài.
Sút Panenka – Nghệ thuật hay sự liều lĩnh?
Cú sút bấm bóng nhẹ vào giữa khung thành trong khi thủ môn đã đổ người sang hai bên. Được đặt theo tên của huyền thoại Antonín Panenka. Đây là một sự sỉ nhục ngọt ngào dành cho các thủ môn, nhưng cũng là một con dao hai lưỡi. Sút thành công, bạn là người hùng. Thất bại, bạn trở thành trò cười. Zinedine Zidane trong trận chung kết World Cup 2006 là một ví dụ kinh điển.
Sút penalty hai chạm – Huyền thoại Cruyff và Messi
Một kiểu sút cực hiếm, yêu cầu sự ăn ý tuyệt đối. Thay vì sút thẳng, cầu thủ sẽ chuyền nhẹ cho đồng đội chạy từ ngoài vòng cấm vào sút bồi. Johan Cruyff đã thực hiện nó vào năm 1982, và Lionel Messi cùng Luis Suárez đã tái hiện tại Barcelona. Hoàn toàn hợp lệ, miễn là bóng được chuyền về phía trước và đồng đội không xâm nhập vòng cấm sớm.
Cuộc đấu trí cân não trên chấm 11m
Khoảng cách 11m không chỉ là về kỹ thuật, nó còn là cuộc chiến về tâm lý. Ai bản lĩnh hơn, người đó sẽ chiến thắng.
“Mind game” của thủ môn
Thủ môn không chỉ đứng yên chịu trận. Họ dùng mọi cách để làm đối phương phân tâm: chỉ tay vào một góc, nói chuyện với người sút, làm động tác lạ, hay thậm chí là câu giờ. Emi Martínez là bậc thầy của nghệ thuật này, anh ta đã dùng nó để hạ gục cả Hà Lan và Pháp trên hành trình vô địch World Cup của Argentina.
Áp lực tâm lý của người sút
Hàng chục ngàn con mắt đang đổ dồn vào bạn. Đồng đội, huấn luyện viên, người hâm mộ đang đặt cả niềm tin. Chỉ một cú sút có thể định đoạt cả trận đấu, cả mùa giải. Áp lực đó có thể khiến những đôi chân thép cũng phải run rẩy. Theo kinh nghiệm tôi thấy, những cầu thủ tự tin nhất đôi khi lại là những người sút hỏng vì họ quá chủ quan.
Thứ tự sút luân lưu – Yếu tố chiến thuật
Việc chọn ai sút trước, ai sút quả quyết định cũng là một chiến thuật. Thường thì những người bản lĩnh và sút tốt nhất sẽ được ưu tiên đá quả đầu tiên (để tạo lợi thế tâm lý) và quả cuối cùng (quả quyết định). Nhưng đôi khi, việc đặt một trung vệ lên sút trước cũng có thể tạo ra bất ngờ.
Những tình huống hy hữu và luật “ít ai biết”
Bóng đá luôn có những điều bất ngờ. Luật penalty cũng có những quy định cho các trường hợp dở khóc dở cười.
Điều gì xảy ra khi bóng trúng cột/xà ngang?
- Nếu bóng bật ra từ cột/xà và không chạm ai khác, người sút phạt không được đá bồi. Đây sẽ bị coi là lỗi hai chạm.
- Nếu bóng bật ra từ cột/xà, sau đó chạm vào thủ môn rồi văng ra, người sút phạt được phép đá bồi.
Bóng bị nổ hoặc có vật thể lạ can thiệp
Nếu bóng bị xịt/nổ hoặc bị một vật thể lạ (như một khán giả chạy vào sân) can thiệp trước khi qua vạch vôi, cú sút sẽ được thực hiện lại.
Sút phạt đền khi hết giờ
Nếu một quả penalty được thổi khi thời gian thi đấu chính thức đã hết, trận đấu sẽ được kéo dài chỉ để thực hiện cú sút đó. Ngay sau khi cú sút kết thúc (bóng vào lưới, bị thủ môn bắt, hoặc bay ra ngoài), trọng tài sẽ thổi còi kết thúc trận đấu ngay lập tức. Sẽ không có cơ hội cho bất kỳ cú đá bồi nào từ cầu thủ khác.
Kết luận
Quy tắc sút Penalty đã phát triển từ một điều luật đơn giản thành một vở kịch thu nhỏ trong bóng đá, nơi kỹ năng, tâm lý, công nghệ và cả sự may rủi cùng tồn tại. Nó không chỉ là một cú sút, mà là khoảnh khắc định đoạt số phận, nơi bản lĩnh của một cầu thủ được thể hiện rõ nhất. Dù VAR có cố gắng mang lại sự công bằng tuyệt đối, chính những tranh cãi và những khoảnh khắc đầy cảm xúc trên chấm 11m mới là thứ làm nên vẻ đẹp và sự kịch tính của môn thể thao vua.